2025-26 ուսումնական տարվա ամենահիշարժան և ամենակարևոր մեկնարկը դարձավ Արտանիշյան մուտքի եռօրյա ճամբարը։ Առաջին անգամ ուսումնական տարին սկսեցի ոչ թե դասասենյակում, այլ վրանային ճամբարում՝ Սևանի ափին, բաց երկնքի տակ անցկացվող քննարկումներով, բարձունքի հաղթահարմամբ, քայլարշավներով և համատեղ կենցաղավարության փորձառությամբ։
Ճամբարի մասնակիցներն էին կրթահամալիր ընդունված՝ իմ ապագա սովորողները, որոնցից շատերի համար սա ոչ միայն առաջին ճամբարային փորձառությունն էր, այլև առաջին ծանոթությունը կրթահամալիրի միջավայրին, հեղինակային կրթական ծրագրին և միմյանց հետ։ Որպես առաջին անգամ վեցերորդ դասարանում դասավանդող՝ ես նույնպես կանգնած էի նոր ճանապարհի սկզբում, և Արտանիշը դարձավ մեր համատեղ ճանապարհի առաջին կանգառը։
Այդ երեք օրերի ընթացքում սովորողներին ճանաչեցի բոլորովին այլ իրավիճակներում՝ ոչ թե դասասենյակում և դասապրոցեսի ընթացքում, այլ առօրյա կյանքի, համագործակցության և պատասխանատվության իրական պայմաններում։ Նրանք բացահայտվում էին որպես նախաձեռնող, հոգատար, թիմակից և պատասխանատու մարդիկ։ Ես հնարավորություն ունեցա տեսնելու նրանց ուժեղ ու թույլ կողմերը, հետաքրքրությունները, մտահոգություններն ու սպասումները, իսկ նրանք՝ ճանաչելու միմյանց և իրենց ապագա դասավանդողներից մի քանիսին։
Արտանիշյան ճամբարը դարձավ մեր ապագա դասարանական համայնքի ձևավորման առաջին քայլը։ Համատեղ կենցաղը, խոհանոցային գործունեությունը, բարձունքի հաղթահարումը, երեկոյան քննարկումները, խաղերը, քայլարշավներն ու խարույկի շուրջ անցկացրած ժամերը ստեղծեցին այն վստահության և համագործակցության միջավայրը, որը հետագայում ուղեկցեց մեզ ամբողջ ուսումնական տարվա ընթացքում։
Հետադարձ հայացք ձգելով կարող եմ ասել, որ ուսումնական տարին սկսել Արտանիշյան «Մուտք»-ի ճամբարով իմ ամենահամարձակ մանկավարժական որոշումներից մեկն էր։ Երբ հանդիպեցինք ուսումնական պարապմունքների ընթացքում, այլևս անծանոթներ չէինք, այլ ունեինք համատեղ հաղթահարված դժվարին ճանապարհ և ընդհանուր հիշողություններ։ Լավ է, որ մեր ծանոթությունը սկսվեց Արտանիշի ափին՝ վրանների միջև, արևածագին արթնացող ճամբարում և խարույկի շուրջ հնչող զրույցների ընթացքում։
2025-2026 ուսումնական տարին հագեցած էր ընթերցողական, հետազոտական, ճամփորդական և ստեղծագործական գործունեությամբ։ Ուսումնական գործընթացի կազմակերպման հիմքում հեղինակային կրթական ծրագրի սկզբունքներն էին՝ սովորողի ինքնուրույնությունը, նախաձեռնողականությունը, համագործակցային ուսուցումը և թվային միջոցների արդյունավետ կիրառումը։
Ուսումնական տարին կրկին սկսեցինք կարևոր ու ընդգրկուն՝ «Իմ ուսումնական ամառը» նախագիծով։ Այն սովորողներին հնարավորություն տվեց ներկայացնել իրենց ընթերցողական, ճամփորդական և հետազոտական փորձառությունները՝ դրանք վերածելով հրապարակումների, պատմությունների և մեդիանյութերի։
Տարվա ընթացքում առանձնահատուկ տեղ զբաղեցրին հեղինակային ընթերցողական նախագծերը։ «Կոմիտասյան օրերը», «Կարդում ենք Սարոյան», «Կարդում ենք Սահյան», «Կարդում ենք Ավետիք Իսահակյան», «Կարդում ենք Վահան Տերյան», «Կարդում ենք Թումանյան», «Կարդում ու խաղում ենք Չարենց»․․․ նախագծերը սովորողներին հնարավորություն տվեցին ոչ միայն ծանոթանալու հայ գրականության և մշակույթի նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործություններին, այլև ստեղծելու սեփական ընթերցողական ձայնագրությունները, խաղ-վիկտորինաները, տեսանյութերն ու ստեղծագործական աշխատանքները։ Կարելի է ասել, որ մեր օրացույցային ընթերցողական նախագծերը նոր զարգացումներ ունեցան։,Օրինակ՝ «Թումանյանական օրեր» նախագիծն ամփոփեցինք Ավագ դպրոցի դասավանդողներ՝ Էմանուել Ագջոյանի և Մարգարիտ Սարգսյանի նախաձեռնած համագործակցային նախագծերով։ Սովորողներն, անշուշտ, տպավորված էին։ Հուսով ենք, որ նմանատիպ նախագծերն ավելի հաճախ կլինեն, քանի որ ավագ ընկերների և նոր դասավանդողների հետ շփումը թարմություն ու ոգևորություն է հաղորդում սովորողների առօրյային, խթանում ընթերցասիրությանն ու հետաքրքասիրությանը։
Ուսումնական տարվա ընթացքում կրթահամալիրի օրացույցում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում նաև անհատական ընթերցողական նախագծերը, որոնք վաղուց արդեն մեր կրթական միջավայրում միայն գրքի ընթերցում չեն ենթադրում։ Դրանք վերածվում են հանդիպումների, քննարկումների, հետազոտությունների, ստեղծագործական աշխատանքների, մեդիանյութերի և ամենակարևորը՝ ընթերցողի ու գրքի միջև կենդանի երկխոսության։
Ուրախությամբ կարող եմ արձանագրել, որ ընթերցողական նախագծերը ձևափոխեցին նաև սովորողների վերաբերմունքը գրքի նկատմամբ։ Եթե ուսումնական տարվա սկզբում շատերի համար ընթերցանությունը հաճախ ընկալվում էր որպես ուսումնական պարտադիր աշխատանք, ապա տարվա ընթացքում այն աստիճանաբար դարձավ ընտրություն, հետաքրքրություն և նույնիսկ անձնական նախաձեռնություն։ Սովորողները սկսեցին միմյանց գրքեր առաջարկել, կազմակերպել ընթերցողական քննարկումներ, առանձնացնել սիրելի հատվածներ, գրել սեփական կարծիքներն ու մեկնաբանությունները, կիսվել ընթերցողական բացահայտումներով։
Ընթերցանությունը հաճախ տեղափոխվում էր կրթական պարտեզ, ճամփորդություն, բացօթյա հարթակներ, որտեղ բանաստեղծությունն ու պատմվածքը դառնում էին ոչ միայն ուսումնասիրվող նյութ, այլ ապրում և զգացողություն։ Ընթերցողական նախագծերի ընթացքում առավել կարևորում եմ վերլուծական աշխատանքն ու քննարկումների կազմակերպումը։ Ի վերջո, նպատակը պասիվ ընթերցող ձևավորելը չէ, այլ՝ մտածող, վերլուծող և սեփական դիրքորոշումն ունեցող անհատի կերտումը։
Այս տարի հատկապես կարևորեցի ժամանակակից գրականության ընթերցումը։ Ինձ համար սկզբունքային էր, որ սովորողները հնարավորություն ունենան ճանաչելու ոչ միայն դասական հեղինակներին, այլև իրենց ժամանակակից գրողներին, լսելու նրանց, զգալու, որ գրականությունը միայն անցյալի մասին չէ, այլ ստեղծվում է նաև այսօր՝ իրենց կողքին ապրող մարդկանց կողմից։ Այդ գաղափարի շուրջ ծնվեց «Իմ ժամանակակիցը» ընթերցողական նախագիծը, որի շրջանակում սովորողները ծանոթացան ժամանակակից գրողներին՝ Աղավնի Գրիգորյան, Օլգա Դարյան և նրանց ստեղծագործություններին, պատրաստեցին ընթերցողական օրագրեր, նկարազարդ ընթերցարաններ, վերլուծություններ և ինտերակտիվ առաջադրանքներ։ Հանդիպումները օգտակար ու ոգևորող էին երկուստեք։
Առանձնահատուկ արժեք ուներ այն հանգամանքը, որ ընթերցողական աշխատանքը չավարտվեց միայն գրքի ընթերցումով։ Սովորողները հնարավորություն ունեցան հանդիպելու հեղինակներին, ուղղելու իրենց հետաքրքրող հարցերը, պատմելու ընթերցողական տպավորությունների մասին և հասկանալու, որ գրողը հեռավոր ու անհասանելի կերպար չէ, այլ կենդանի մարդ, ում հետ կարելի է քննարկում ծավալել, հարցեր ուղղել և զրուցել։ Հանդիպումները վերածվում էին գրականության իսկական տոնի, որոնց ընթացքում սովորողները հանդես էին գալիս ոչ միայն պասիվ լսողի, այլև մտածող և հետաքրքրասեր ընթերցողի դերում։
Օրացույցային նախագծերից բացի, այս տարի սկսեցի նաև «Հոգևոր ընթերցումներ» կազմակերել։ Այն կիրառելի է վեցերորդ դասարանցիների շրջանում և հոգևոր կրթության ու արժեհամակարգի ձևավորման արժեքավոր փորձ է։ Սուրբ Ծննդյան և Սուրբ Հարության տոներին ընդառաջ, ընտրում և սովորողներիս առաջարկում էին աստվածաշնչյան մի շարք առակներ։ Սկզբում դրանք ընթեցում և քննարկում էինք մեր տեսանկյունից, իսկ վերջում առաջարկվում էի լսել առակների հոգևոր մեկնաբանությունները։ Անչա՜փ հետաքրքիր էր ողջ ընթացքը։ Որպես նախագծային աշխատանքի ամփոփում, ուսումնական տարվա ընթացքում սկսեցի կազմակերպել նաև ճանաչողական այցելություններ դեպի Էջմիածին։ Այս ճամփորդական ուղղությունը նոր էր ինձ համար, սակայն երկու այցելություններից հետո, որպես գրավիչ և կարևոր նախագիծ կներառեմ իմ հետագա ուսումնական օրացույցում։
Վստահ կարող եմ նշել, որ ուսումնական տարվա ամենաջերմ հիշողություններից շատերը կապված են հե՛նց ընթերցողական նախագծերի հետ՝ գրքերի շուրջ ծավալված քննարկումների, բացօթյա ընթերցումների, հեղինակների հետ հանդիպումների և այն ոգևորության հետ, որը ցանկացած դասավանդողի աշխատանքի ամենամեծ գնահատականն է։
Հոկտեմբերյան աշնանային բաց հավաքը և նոյեմբերյան կրթահամալիրային տոները ուսումնական համայնքի միասնական աշխատանքի, համագործակցության և փորձի փոխանակման կարևոր հարթակներ դարձան։ Սովորողները մասնակցեցին կրթահամալիրային նախաձեռնություններին՝ հանդես գալով որպես նախագծերի ակտիվ մասնակիցներ և կազմակերպիչներ։
Դեկտեմբերին իրականացվեց առաջին ուսումնական շրջանի ամփոփումը, որի ընթացքում սովորողները ներկայացրին իրենց անհատական և խմբային ձեռքբերումները, իրականացված նախագծերի արդյունքները և ձևավորեցին հետագա աշխատանքի ուղղությունները։ Ամանորյա աշխատարանները վերածվեցին ստեղծագործական միջավայրի, որտեղ համադրվեցին լեզվական, գեղարվեստական և տեխնոլոգիական գործունեության ձևերը։
Հունվարի ձմեռային ճամբարը սովորողների համար նոր հմտությունների ձևավորման և զարգացման հարթակ դարձավ։ Այն հետազոտական աշխատանքի և ազատ ստեղծագործելու հնարավորություն ընձեռեց բոլո մասնակիցներին։ Մեր ճամբարային օրերը հագեցած էին խաղերով, ընթերցողական նախաձեռնություններով, մեդիաաշխատանքով և ուսումնական ճամփորդություններով։
Փետրվարին իրականացրել ենք «մայրենի լեզվի օրեր» և բառարանաընթերցման ֆլեշմոբը նախագծերը։Այս նախագծերը նպաստեցին բառապաշարի հարստացմանը, լեզվական հետաքրքրությունների զարգացմանը և ընթերցողական ակտիվության բարձրացմանը։ Սովորողները մեծ հետաքրքրությամբ են մասնակցում բառարանային ընթերցողական աշխատանքներին, տեխնոլոգիական հմտությունների կիրառման արդյունքում ստեղծում են նաև ինտերակտիվ բառարաններ։ Ուրախությամբ նշեմ, որ այս նախագիծը ինձ համար ինքնակրթության ու մասնագիտական դիտարկումներ անելու մեծ հնրավորություն է, քանի որ սիրով սկսում եմ ծանոթանալ, ուսումանասիրել մեր հայրենի բարբառները, սովորողներիս համար հետաքրքիր դասեր ու խաղ-վիկտորինաներ կազմակերպել։
Փետրվարին իրականացվող ամենամյա սպասված նախաձեռնություն է դարձել նաև «Գրքի նվիրատվության ծեսը»: Սա սովորողների ամենասիրած տոներից մեկն է, որի ընթացքում յուրաքանչյուրը խնամքով ընտրում, փաթեթավորում ու նվիրում է իր գիրքը։ Այն նոր խթան է դառնում նաև շուրջտարյա «Ընթերցում և առաջարկում եմ ընթերցել» նախագծի համար։
Գարնանային ամիսներին առանձնահատուկ ուշադրություն դարձրինք սովորողների անհատական, ստեղծագործական և հետազոտական նախագծերին, գործնական և հաշվետու աշխատանքների արդյունքում ամփոփեցինք ձեռք բերած գիտելիքների և կարողությունների մակարդակը։
Ուսումնական տարին ավարտեցինք ամառային ճամբարներով՝ «Ամառային ուսումնական ճամբար», «Եռօրյա ճամբար Արատեսում», «Եռօրյա վրանային ճամբար Արտանիշում»։ Ճամբարականները հնարավորություն ունեցան ներկայացնել տարվա ընթացքում ձևավորված հմտությունները, ամրապնդել ընկերական հարաբերությունները և զարգացնել ստեղծագործական ներուժը։ Ճամբարային գործունեությունը ևս մեկ անգամ հաստատեց, որ ուսումնական գործընթացը չի սահմանափակվում դասարանական պատերի ներքո կամ առարկայական չափորոշիչների սահմաններում։ Այն անընդհատ ուսուցում է՝ կյանքով և կյանքի համար։
Ուսումնական տարվա ընթացքում առանձնահատուկ տեղ զբաղեցրին սովորողների անհատական նախագծերը, որոնք հնարավորություն տվեցին յուրաքանչյուր սովորողի հանդես գալ որպես հետազոտող, ստեղծող և սեփական ուսումնական գործընթացի պատասխանատու։ Վեցերորդ դասարանի սովորողները հանդես եկան անհատական նախագծերով՝ ընտրված թեմաների շուրջ իրականացված հետազոտություններով, ստեղծագործական և մեդիա աշխատանքներով՝ ներկայացնելով իրենց հետաքրքրությունները, ձեռքբերումներն ու ապագա նպատակները։
Անհատական նախագծերի թեմաների ընտրության հարցում կարևորել եմ սովորողների հետաքրքրություններն ու նախասիրությունները։ Սովորողներն ընտրել են իրենց հոգեհարազատ թեմաները՝ գրականությունից և պատմությունից մինչև բնագիտություն, արվեստ, սպորտ և տեխնոլոգիաներ։ Այդ ընտրության ազատությունն ու պատասխանատվությունը նպաստեցին, որ նախագծային աշխատանքը սովորողների համար դառնա ոչ թե հերթական ուսումնական հանձնարարություն, այլ ինքնադրսևորման և ինքնաճանաչման հնարավորություն։Աշխատանքային մեկնարկը հավասար չէր բոլորի համար։ Կային սովորողներ, ովքեր միանգամից հասկցան իրենց անելիքը, մյուսները՝ ընկերների աշխատանքը տեսնելով կամ դրան մասնակից լինելով, գործի անցան, իսկ որոշներն էլ ներգրավվեցին ակտիվ ընկերների նախագծերում։ Հազվագյուտ սովորողներ եղան, ովքեր չկողմնորոշվեցին, սակայն նախագծին առավել ինքնուրույն ու ակտիվ մասնակիցները ներգրավեցին նրանց՝ ստեղծելով հեղինակային հարցազրույցների շարք «Զրույցներ դեսից դենից»
Նախագծային աշխատանքի ընթացքում սովորողները սովորեցին ձևակերպել հետազոտական հարցեր, որոնել և ընտրել հավաստի տեղեկատվություն, աշխատել տարբեր աղբյուրների հետ, վերլուծել, համադրել և ներկայացնել սեփական եզրահանգումները։ Ոչ պակաս կարևոր էր նաև մեդիահմտությունների զարգացումը. սովորողները պատրաստեցին շնորհանդեսներ, տեսանյութեր, ձայնագրություններ, հարցազրույցներ, բլոգային հրապարակումներ և այլ թվային ուսումնական նյութեր։
Յուրաքանչյուր անհատական նախագիծ ինձ համար նաև հնարավորություն էր ավելի լավ ճանաչելու սովորողներին՝ տեսնելու նրանց հետաքրքրությունների շրջանակը, մտածողության առանձնահատկությունները, ստեղծագործական ներուժը և նախաձեռնողականությունը։ Հաճախ հենց այս նախագծերի ընթացքում էին բացահայտվում այնպիսի կարողություններ և հետաքրքրություններ, որոնք դասարանի առօրյա աշխատանքում այնքան էլ տեսանելի չէին լինում։
Նախագծերի ներկայացումները վերածվեցին ուսումնական կարևոր հանդիպումների, որոնց ընթացքում սովորողները ոչ միայն ներկայացնում էին իրենց աշխատանքը, այլև սովորում էին լսել, հարցեր ուղղել, քննարկել և գնահատել ընկերների կատարած աշխատանքը։ Այս գործընթացը նպաստեց համագործակցության մշակույթի ձևավորմանը և սովորողների հաղորդակցական կարողությունների զարգացմանը։
Հեռավար ուսուցման ամփոփում
2025-2026 ուսումնական տարվա ընթացքում շարունակվել է նաև հեռավար ուսուցման կազմակերպումը՝ ապահովելով սովորողների ակտիվ և շարունակական մասնակցությունը կրթական գործընթացին։ Հեռավար ուսուցումը կազմակերպվել է հեղինակային կրթական ծրագրի սկզբունքներին համապատասխան՝ կիրառելով կրթահամալիրի թվային և մեդիա միջավայրի հնարավորությունները։
Հեռավար ուսուցման հիմնական գործիքը դարձել են շաբաթական մեկժամյա հանդիպումները և թեմատիկ աշխատանքային փաթեթները, որոնք ներառել են ընթերցողական, լեզվական, ստեղծագործական, հետազոտական և նախագծային առաջադրանքներ։ Սովորողները կատարել են անհատական և ընտանեկան նախագծեր, մասնակցել առցանց քննարկումների, ընթերցումների և ստեղծագործական աշխատանքների ներկայացման գործընթացին։
Հեռավար ուսուցման փաթեթներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել.
- տեքստային և բառային աշխատանքները,
- ընթերցողական նախագծերը,
- ստեղծագործական շարադրությունները,
- ընտանեկան և հետազոտական նախագծերը,
- սովորողների կողմից ստեղծված ուսումնական նյութերի փոխանակումն ու համալրումը,
- բլոգային հրապարակումներն ու աշխատանքների ամփոփումները։
Հեռավար կրթական գործընթացում ակտիվորեն ներգրավվել են նաև ընտանեկան դպրոցները, որոնք դարձել են ուսումնական նախագծերի իրականացման կարևոր մասնակիցներ։ Սովորողները և նրանց ընտանիքները մասնակցել են համատեղ ընթերցումների, քննարկումների, հետազոտությունների և մեդիանյութերի ստեղծման աշխատանքներին, ինչը նպաստել է կրթական գործընթացի շարունակականությանը և համագործակցային միջավայրի ձևավորմանը։
Հեռավար ուսուցման կարևոր բաղադրիչ են եղել նաև արտերկրում բնակվող կամ ժամանակավորապես կրթահամալիրից դուրս գտնվող սովորողներիս հետ իրականացվող աշխատանքները։ Նրանց համար ստեղծվել են անհատական ուսումնական փաթեթներ, ապահովվել է շարունակական հետադարձ կապը, իսկ կատարված աշխատանքները հրապարակվել և ներկայացվել են բլոգային միջավայրում՝ դառնալով ընդհանուր ուսումնական գործընթացի մի մասը։
Հեռավար ուսուցման փորձը ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ թվային կրթական միջավայրը, սովորողի բլոգը, մեդիափաթեթները և նախագծային ուսուցումը հնարավորություն են տալիս կազմակերպելու արդյունավետ, ճկուն և անհատականացված ուսուցում՝ անկախ ժամանակային և տարածական սահմանափակումներից։
Ամփոփելով ուսումնական տարին՝ կարող եմ ասել, որ այն եղել է արդյունավետ, ստեղծագործական և զարգացնող։ Սովորողները ոչ միայն ձեռք բերեցին առարկայական գիտելիքներ և հմտություններ, այլև զարգացրին համագործակցելու, հետազոտելու, ստեղծագործելու, սեփական կարծիքը ձևակերպելու և հանրայնացնելու կարողություններ։ Հեղինակային կրթական ծրագրի միջավայրում յուրաքանչյուր նախագիծ դարձավ նոր բացահայտումների, փորձառությունների և հաջողությունների դրսևորման հնարավորություն։
Համոզված եմ, որ անհատական նախագծերը ոչ միայն նպաստեցին առարկայական գիտելիքների խորացմանը, այլև ձևավորեցին այնպիսի կարևոր կարողություններ, ինչպիսիք են ինքնուրույնությունը, պատասխանատվությունը, ժամանակի կառավարումը, հետազոտական մտածողությունը և սեփական աշխատանքը հանրայնացնելու պատրաստակամությունը։
Դրանք ուսումնական տարվա ամենաարժեքավոր և ամենասպասված աշխատանքներից էին թե՛ սովորողների, թե՛ ինձ համար՝ որպես դասավանդող։
Ուրախությամբ կարող եմ արձանագրել, որ բազմաթիվ սովորողներ իրենց անհատական նախագծերը չսահմանափակեցին միայն ներկայացմամբ։ Դրանք շարունակություն ստացան սովորողների բլոգներում, դարձան նոր նախագծերի, հետազոտությունների կամ «սովորող-սովորեցնող» նախաձեռնությունների հիմք։ Սա, թերևս, նախագծային ուսուցման ամենակարևոր արդյունքներից մեկն է, երբ սովորողը սկսում է սեփական կրթական ճանապարհը կառուցել իր հետաքրքրություններից և հարցադրումներից ելնելով։
Որպես ամփոփում
2025-2026 ուսումնական տարին ինձ համար առանձնահատուկ էր նաև այն պատճառով, որ առաջին անգամ էի դասավանդում վեցերորդ դասարանում։ Սա նոր փորձառություն էր, որը միաժամանակ և՛ հետաքրքիր էր, և՛ պատասխանատու։ Վեցերորդ դասարանը յուրահատուկ անցումային շրջան է սովորողների կյանքում. նրանք արդեն հաղթահարել են կրտսեր դպրոցի փուլը, սակայն շարունակում են պահպանել իրենց անմիջականությունն ու հետաքրքրասիրությունը՝ միաժամանակ դառնալով ավելի ինքնուրույն, քննադատական մտածողությամբ և սեփական կարծիքն ու դիրքորոշումն ունեցող սովորողներ։
Տարվա ընթացքում ես ևս սովորում էի իմ սովորողների հետ միասին՝ փորձելով հասկանալ նրանց տարիքային առանձնահատկությունները, հետաքրքրությունները, կրթական կարիքներն ու մոտիվացիայի ձևավորման արդյունավետ ուղիները։ Այս առումով վեցերորդ դասարանը դարձավ նաև իմ մասնագիտական աճի և վերաիմաստավորման կարևոր փուլերից մեկը։
Իմ հաջողություններից մեկը համարում եմ այն, որ կարողացա դասարանում ձևավորել համագործակցային, վստահության և փոխադարձ հարգանքի վրա հիմնված միջավայր, որտեղ սովորողները չէին վախենում արտահայտել իրենց կարծիքը, առաջարկել գաղափարներ և ստանձնել նախաձեռնություն։ Ուրախությամբ կարող եմ նշել, որ տարվա ընթացքում սովորողների մեծ մասը ներգրավված էր նախագծային աշխատանքներում, ընթերցողական նախաձեռնություններում և անհատական հետազոտություններում՝ հանդես գալով ոչ միայն որպես կատարող, այլև որպես առաջարկներ ներկայացնող և կրթական գործընթացը համակազմակերպող մասնակից։
Կարևոր ձեռքբերում եմ համարում նաև սովորողների ինքնուրույնության աճը։ Տարվա սկզբին շատ դեպքերում անհրաժեշտ էր շարունակական ուղղորդում և աջակցություն, մինչդեռ տարվա ավարտին շատ սովորողներ արդեն կարողանում էին ինքնուրույն կազմակերպել իրենց աշխատանքը, պլանավորել նախագծերի ընթացքը, ընտրել անհրաժեշտ աղբյուրները և հանրայնացնել իրենց աշխատանքի արդյունքները։
Միևնույն ժամանակ, ուսումնական տարին առիթ դարձավ նաև մասնագիտական ինքնավերլուծության համար։ Եթե այսօր վերադառնայի ուսումնական տարվա սկիզբ, որոշ գործընթացներ կկազմակերպեի այլ կերպ։ Հավանաբար ավելի շատ ժամանակ կհատկացնեի սովորողների անհատական կրթական կարիքների բացահայտմանը և ուսումնական գործունեության տարբերակված կազմակերպմանը։ Որոշ նախագծերի դեպքում կցանկանայի ավելի հստակ պլանավորել միջանկյալ փուլերն ու հետադարձ կապի մեխանիզմները, որպեսզի բոլոր սովորողները հավասարապես ներգրավված լինեին աշխատանքի բոլոր փուլերում։
Որպես բացթողում կամ հետագա աշխատանքի ուղղություն՝ կարող եմ նշել նաև սովորողների միջև փոխուսուցման և համագործակցային խմբային աշխատանքի առավել համակարգված կազմակերպման անհրաժեշտությունը։ Թեև տարվա ընթացքում իրականացվել են «սովորող-սովորեցնող» բազմաթիվ նախաձեռնություններ, կարծում եմ՝ այդ ուղղությամբ դեռևս մեծ անելիքներ կան։
Այնուամենայնիվ, տարին ավարտում եմ մասնագիտական բավարարվածության զգացումով և շնորհակալությամբ՝ ուղղված իմ սովորողներին, ծնողներին և գործընկերներին։ Այս տարին ինձ համար դարձավ նոր փորձառությունների, բացահայտումների և մասնագիտական աճի կարևոր դպրոց։
Արմինե Աբրահամյանի բլոգ 